Zuidkwartier Mechelen
De Mechelse Coloma-wijk ontwikkelde zich geleidelijk vanaf het laatste kwart van de 19e eeuw. De wijk kende latere grotere uitbreidingen met sociale woningbouw in het zuidelijke gedeelte. Temidden van deze uitbreidingen bleef de site tussen de Mahatma Gandhistraat, Ivo Cornelisstraat en Abeelstraat onbebouwd. Meer nog, centraal kreeg de site de kans om verder te verwilderen tot bosgebied.
Waardevol stadsbos
De ontwikkelaar wenste op de site een gemengd woonproject te realiseren dat profiteert van een goede ontsluiting en de ligging op fietsafstand van het centrum van Mechelen. Daarbij werd ingezet om maximaal behoud van het stadsbos: een inventaris van het bomenbestand had aangetoond dat het noordelijke deel van het bos biotopisch het meest waardevol is. De gebouwen werden compact ingeplant op de zuidelijk helft van de site, waardoor deze waardevolle groene ruimte maximaal behouden kon blijven en dienst kan doen als groen ijkpunt in de wijk. Het werd als openbaar domein overgedragen aan de stad. Een fiets- en wandelverbinding maakt het bos toegankelijk en verbindt de wijk met de Ivo Cornelisstraat.
Herinterpretatie tuinwijk-idee
De ontwerpvraag hoe een relatief dense woonontwikkeling kan worden ingepast zonder de open ruimte en de woonkwaliteit van de site onder druk te zetten, werd beantwoord met een hedendaagse interpretatie van het tuinwijk-idee.
77 woningen werden verdeeld over 12 kleinschalige gebouwen, variërend in bouwhoogte en met een diversiteit aan woontypologieën, waaronder patiowoningen, tuinwoningen, stapelwoningen, duplexen en appartementen. Voor elke woning werd voldoende ruimte en privacy gecreëerd. De gebouwen worden ontsloten door een fijnmazig weefsel van steegjes en pleinen, wat resulteert in een project op menselijke schaal. Het geheel werd uitgewerkt in een sobere, hedendaagse architectuur met een verfijnde detaillering die tot uiting komt in de inkomdeuren met luifels, zitbankjes, terrassen en ramen.
Open ruimte als drager
De open ruimte, die als drager werkt voor de site, bestaat uit verschillende sferen aan publieke ruimte: een voorplein (1) aan de Ghandistraat met een meer stedelijk karakter die verbinding maakt met de woonwijk aan de overzijde, een ontmoetingsplek (2) tussen de woongebouwen in, een wadi en spelelement (3) aan de groendreef, een binnentuin (4) en een stadsbos (6) met een genereuze toegang via de groendreef (5) waardoor een voetgangers- en fietsersverbinding (7) loopt.
Footprint en aantal bouwlagen werden zorgvuldig onderzocht. De gebouwen groeien in hoogte naar het bos toe, tot maximaal vijf bouwlagen, een schaal die in verhouding staat tot de bomen van 20 tot 25 meter hoog. Naar de linker- en rechterbuur toe werden ze afgebouwd om de druk op de omgeving te beperken. Open gevels, terrassen en zichtrelaties aan de boszijde zorgen voor een natuurlijke sociale controle en een sterke relatie tussen wonen en landschap.
Het geheel werd uitgewerkt in een sobere, hedendaagse architectuur met een verfijnde detaillering die tot uiting komt in de inkomdeuren met luifels, zitbankjes, terrassen en ramen. Deze elementen zoeken bewust interactie tussen de woning en het openbaar domein om een levendige wijk te bekomen.
Duurzaamheid speelt een centrale rol binnen het project, zowel op het vlak van energetische duurzaamheid als op het gebied van ingroening en waterhuishouding. Er wordt ingezet op energie-efficiënte bouwmethoden. Zo worden alle wooneenheden voorzien van individuele lucht-waterwarmtepompen. Reeds vroeg in de ontwerpfase werd rekening gehouden met onderhoudsvriendelijke details en materiaalkeuzes: gevelsteen als gevelbekleding, aluminium ramen en prefab betonnen dorpels en lateien versterken de architectuur door hun robuuste karakter en beperken onderhoudsbehoefte op lange termijn.
De uitgebreide groenzones bevorderen de biodiversiteit en dragen bij aan een evenwichtig ecosysteem. Door de toepassing van wadi’s en waterdoorlatende verhardingen wordt regenwater op een natuurlijke manier geïnfiltreerd, wat niet alleen de waterhuishouding optimaliseert maar ook bijdraagt aan verkoeling tijdens warme zomers.
Het project zet ook actief in op duurzame mobiliteit: de fietsverbinding doorheen het stadsbos verbetert de mobiliteit op wijkniveau. Op de site zelf wordt prioriteit gegeven aan eenvoudig toegankelijke fietsenstallingen, deels bovengronds en deels ondergronds bereikbaar met een fietslift. De ondergrondse parkeergaragen omvat eveneens enkele publiek toegankelijke parkeerplaatsen waardoor parkeren op openbaar domein beperkt wordt en er verder ruimte wordt gemaakt voor ontharding en ingroening.
Project Zuidkwartier is een goed voorbeeld van groepswonen met een hoge densiteit, waarbij toch kwalitatieve woningen worden aangeboden. De combinatie van ingroening, het realiseren van plekken met verschillende identiteiten en de architecturale uitwerking met tuinmuren en zitbanken geven het project een hoge woonkwaliteit die uitnodigt tot ontmoeting.
specifics
Opdrachtgever: Zuidkwartier Construct
Locatie: Mechelen
Realisatie: 2017 – 2026
Ontwerpteam: Tom Verschueren, David Driesen, Rob Naulaers, Kristof Van Parijs, Ine Papen, Eva Vanderborcht, Dries Delagaye, Silke Verstappen, Lennart Visser, Jarne Sienaert
Ingenieur Stabiliteit: Ingenieursbureau Concreet
Aannemer: IBO
Ingenieur Technieken: Raco Studiebureau
Schaal: 77 woonunits
Fotografie: Bart Gosselin







