Wasserijsite

De Wasserijsite kadert binnen het stadsvernieuwingsproject En route! voor de wijken Dampoort en Sint-Amandsberg in Gent. En route! zet in op duurzame mobiliteit, een betere woonkwaliteit en het stimuleren van creativiteit en ondernemingszin in de buurt, via de concrete uitwerking van enkele pilootprojecten. Op wijkniveau ligt de Wasserijsite centraal tussen het Bijgaardepark en de Heilig-Hartkerk. Hierdoor ontstaat een wisselwerking tussen het Bijgaardepark — dat draait om ontmoeten en wonen —, het voorplein van de Heilig-Hartkerk als ontmoetingsplek, en de Wasserijsite als plek voor lokaal ondernemen en creatief pionieren

De voormalige Wasserij der Vlaanderen is gelegen in een dichtbebouwd bouwblok, omsloten door aaneengesloten woningen. Het binnengebied wordt nagenoeg volledig ingenomen door enerzijds de voormalige wasserij en anderzijds een winkelcentrum met bijhorende parking. De historisch gevestigde en stelselmatig gegroeide industriële wasserij bestaat uit de oorspronkelijke wasserijgebouwen met bijhorende herenwoning aan de Toekomststraat, en een relatief recent bedrijfsgebouw aan de Kunstenaarstraat.

De opdracht voor dmvA startte met een ontwerpend onderzoek naar het potentieel om de site te herontwikkelen tot een betekenisvolle plek voor de buurt. Actieve buurtbetrokkenheid speelde hierbij een centrale rol: het programma en het concept werden tijdens participatiemomenten samen met buurtbewoners afgetoetst en verfijnd.

Oorspronkelijke toestand van de site waar er geen kwalitatieve buitenruimte was

Een belangrijk uitgangspunt voor de aanpak van de site is het ontpitten van het binnengebied en het openstellen van het geheel naar de wijk. Op basis van een bouwtechnische en historische analyse werd beslist gebouwen van mindere waarde af te breken. Binnen de contouren van de bestaande gebouwen ontstaan zo open plekken die groen en ademruimte geven aan het bouwblok.

Tegelijk vallen een aantal elementen op die de identiteit en herkenbaarheid van de site mee bepalen. De negentiende-eeuwse gevel van het herenhuis aan de Toekomststraat, de industriële gevel aan de Kunstenaarstraat, de modernistische binnengevels en specifieke erfgoedelementen — zoals de schouw, het waterreservoir en het glasraam met het monogram van oprichter Maurice Dossche — blijven bewaard. Deze elementen verankeren het project in zijn geschiedenis zonder het te musealiseren, en versterken de identiteit en het geheugen van de plek.

Het project zet daarnaast in op toegankelijkheid en verbinding. Een nieuwe doorsteek tussen de Toekomststraat en de Kunstenaarstraat maakt de site doorwaadbaar. Deze route loopt deels door de buitenruimte en deels door een binnenstraat in het wasserijgebouw. Aan de Toekomststraat wordt een rijwoning verwijderd; de vrijgekomen wand wordt bekleed met verticaal groen door middel van klimplanten. Een stalen stempelconstructie, opgespannen tussen twee wanden, zorgt voor de stabiliteit van de vrijgekomen scheidingsmuren en vormt een herkenbare entree voor de site. Het binnengebied wordt landschappelijk vormgegeven door Fris in het Landschap, met een focus op een natuurlijke, verwilderde groenaanleg met diverse sferen. Terrassen en stapstenen structureren het plein zonder het vast te leggen, zodat verschillende vormen van gebruik mogelijk blijven.

Doorgang van de Toekomststraat naar het nieuwe binnengebied

Het nieuwe binnengebied dat de binnenstraat en de Toekomststraat verbindt

De binnenstraat vanuit de Kunstenaarsstraat gezien

De gebouwen op de site worden gerenoveerd met het oog op flexibiliteit en polyvalent gebruik. Dankzij een heldere organisatie, nieuwe circulatiekernen en doordachte technische ingrepen kunnen verschillende functies eenvoudig worden ondergebracht en later aangepast aan veranderende noden. Het beheer van de site is in handen van WasCo, dat de site verder invult via een programmatie met onder meer workshops, sportactiviteiten en culturele evenementen. Zo ontstaat een gemengde stedelijke plek die lokaal ondernemerschap en creatieve initiatieven ondersteunt — een plek waar werken, creëren en ontmoeten samenkomen.

In plaats van het industriële verleden van de locatie uit te wissen, integreert het ontwerp het bestaande karakter zorgvuldig. Dit resulteert in wat men littekenarchitectuur noemt: de geschiedenis van de plek blijft leesbaar. Nieuwe ingrepen gaan niet naadloos op in de bestaande structuur, maar benadrukken bewust de verschillen in tijd en materiaal. Zichtbaar beton, gegalvaniseerd staal en snelbouwmetselwerk staan expliciet naast gerestaureerde elementen.

Het ontpitte binnengebied met bewaarde modernistische gevels

Bestaande structuur die mee vorm geeft aan het open binnengebied

De oorspronkelijke betonnen structuur blijft behouden en in de verf gezet

De duurzaamheid van het project kent meerdere dimensies. Enerzijds wordt ingezet op hergebruik van bestaande gebouwen en materialen, wat de ecologische impact aanzienlijk vermindert. Anderzijds brengt het ontpitten en vergroenen meer biodiversiteit en waterinfiltratie in het bouwblok. De flexibiliteit van de ruimtes verlengt bovendien de levensduur van het project, doordat het eenvoudig kan inspelen op veranderende noden. Tot slot versterkt de sterke verankering in de buurt de sociale duurzaamheid, door ontmoeting, lokale economie en betrokkenheid te stimuleren.

Het bewaarde glasraam met het monogram van oprichter Maurice Dossche

Groen, ontpit binnengebied als doorgang voor de buurt

Met deze transformatie toont dmvA hoe het herbestemmen van bestaande structuren kan bijdragen aan een meer diverse en inclusieve stad. De Wasserijsite is geen afgewerkt eindproduct, maar een raamwerk voor nieuwe stedelijke dynamiek — een dynamiek die samen met de gebruikers kan evolueren en tegelijkertijd geworteld blijft in haar context.

Specifics