De Wasserijsite kadert binnen het stadsvernieuwingsproject En route! voor de wijken Dampoort en Sint-Amandsberg in Gent. En route! zet in op duurzame mobiliteit, een betere woonkwaliteit en het stimuleren van creativiteit en ondernemingszin in de buurt, via de concrete uitwerking van enkele pilootprojecten. Op wijkniveau ligt de Wasserijsite centraal tussen het Bijgaardepark en de Heilig-Hartkerk. Hierdoor ontstaat een wisselwerking tussen het Bijgaardepark — dat draait om ontmoeten en wonen —, het voorplein van de Heilig-Hartkerk als ontmoetingsplek, en de Wasserijsite als plek voor lokaal ondernemen en creatief pionieren

De voormalige Wasserij der Vlaanderen is gelegen in een dichtbebouwd bouwblok, omsloten door aaneengesloten woningen. Het binnengebied wordt nagenoeg volledig ingenomen door enerzijds de voormalige wasserij en anderzijds een winkelcentrum met bijhorende parking. De historisch gevestigde en stelselmatig gegroeide industriële wasserij bestaat uit de oorspronkelijke wasserijgebouwen met bijhorende herenwoning aan de Toekomststraat, en een relatief recent bedrijfsgebouw aan de Kunstenaarstraat.

Tegelijk vallen een aantal elementen op die de identiteit en herkenbaarheid van de site mee bepalen. De negentiende-eeuwse gevel van het herenhuis aan de Toekomststraat, de industriële gevel aan de Kunstenaarstraat, de modernistische binnengevels en specifieke erfgoedelementen — zoals de schouw, het waterreservoir en het glasraam met het monogram van oprichter Maurice Dossche — blijven bewaard. Deze elementen verankeren het project in zijn geschiedenis zonder het te musealiseren, en versterken de identiteit en het geheugen van de plek.

In plaats van het industriële verleden van de locatie uit te wissen, integreert het ontwerp het bestaande karakter zorgvuldig. Dit resulteert in wat men littekenarchitectuur noemt: de geschiedenis van de plek blijft leesbaar. Nieuwe ingrepen gaan niet naadloos op in de bestaande structuur, maar benadrukken bewust de verschillen in tijd en materiaal. Zichtbaar beton, gegalvaniseerd staal en snelbouwmetselwerk staan expliciet naast gerestaureerde elementen.

Het project bevindt zich net buiten de ring van Mechelen, langs de drukke Battelsesteenweg. Deze steenweg vormt een belangrijke toegangsweg tot de stad en wordt gekenmerkt door een mix van woningen, handelszaken en publieke voorzieningen. Te midden van deze levendige stedelijke context bevindt zich een site die zowel het OCMW, het Regionaal Open Jeugdcentrum Mechelen (ROJM) en ’t Atelier huisvest.

’t Atelier is een sociale werkplaats waar mensen worden tewerkgesteld die op de reguliere arbeidsmarkt niet gemakkelijk aan een job geraken. Ze bestaat uit een fietsatelier en een interieurafdeling waar houtbewerking en schrijnwerk centraal staan. Aangezien het fietsatelier uit zijn voegen barstte, werd er een woning gekocht grenzend aan de publieke toegang tot de site. De bestaande woning en de achterliggende werkruimte bevinden zich op een L-vormig perceel dat begrensd wordt door verschillende achtertuinen, het houtatelier en de achterzijde van het ontmoetingscentrum Olivetenhof.

Het Hof van Busleyden is een statig stadspaleis uit de 16de eeuw en een van de belangrijkste erfgoedlocaties van Mechelen. Samen met het paleis van Margaretha van Oostenrijk, het Schepenhuis en andere stadspaleizen vormt het een tastbare herinnering aan het Bourgondische verleden van de stad. Mechelen was toen een centrum van macht, religie en humanisme. Vandaag maakt het gebouw deel uit van de culturele driehoek van Mechelen. Sinds 1938 doet het Hof dienst als stadsmuseum. Het gebouw, dat als monument werd beschermd, ligt in een zone met een hoge concentratie aan historische panden ten noorden van de Grote Markt, en weerspiegelt zo het rijke cultuurhistorische weefsel van de stad.

In 1999 werd een architectuurwedstrijd uitgeschreven voor de uitbreiding, modernisering en restauratie van het stadsmuseum. De complexiteit hieromtrent behelsde, behalve het architecturale, ook het juist omspringen met het technische complex gegeven rond de museale technieken, klasse A. Het winnende ontwerp, van Hans Le Compte in samenwerking met dmvA, wist de jury te overtuigen door het bestaande historisch erfgoed niet aan te passen maar op een onzichtbare manier het museum uit te breiden. De uitvoering van het project startte in 2010 en verloopt gefaseerd tot in 2026.

Deze gefaseerde aanpak liet toe om tijdens de eerste fase de focus te leggen op de stedelijke doorwaadbaarheid en de structurele en technische uitbreiding van het museum, waarbij de nieuwe ondergrondse museumzalen werden gerealiseerd. In een tweede fase werd het hoofdgebouw gerenoveerd en geoptimaliseerd voor hedendaags gebruik, met nieuwe functies zoals een bar, boekenwinkel, terrassen en een circulatieblok dat de toegankelijkheid van het museum versterkt. Tijdens de derde fase werd de volledige museale inrichting uitgevoerd. In de laatste fase werd het Schipken, het hoekgebouw en een oude orgelschool, nog gerenoveerd en toegevoegd aan het museum.

Het museumparcours mondt uit in de zolderruimte, waar het topstukken van het erfgoed, de “Hofkes”, wordt tentoongesteld. Hiervoor werden speciaal ontworpen vitrines ontwikkeld die alle trillingen en omgevingsinvloeden uitschakelen om dit fragiele erfgoed optimaal te bewaren.

Naast de vaste scenografie in het paleis bevindt zich in de nieuwe ondergrondse museumzaal ruimte voor tijdelijke tentoonstellingen, waardoor het Hof van Busleyden flexibel kan inspelen op actuele thema’s en nieuwe samenwerkingen. Zo wordt het museum een plek waar verleden, heden en toekomst elkaar ontmoeten.

De stad Mechelen telt reeds een aantal belangrijke attractiepolen waardoor de stad bekend staat als kinderstad. Zo zijn er Plankendael, Technopolis en het Speelgoedmuseum die zich buiten het centrum van Mechelen bevinden. De binnenstad van Mechelen heeft op zijn beurt ook veel te bieden op het vlak van historische plekken en musea. Toch miste de binnenstad nog die speelse toevoegingen die de stad kindvriendelijk maken.

Daarom vertrok de vraagstelling vanuit een kindvriendelijke installatiekunst, origineel en uniek. Er werd ingezet op een realistisch verhaal dat zijn dynamiek haalt in participatie. Dit bestaande uit participatie vanuit de plek, de gebruiker en de opdrachtgever. Er werden zorgvuldig enkele doelgerichte plekken in het stadsweefsel gekozen. Omdat het een must is om de bezoeker van de stad meteen kennis te laten maken met Mechelen Kinderstad, situeren de plekken zich langs 3 belangrijke toegangswegen tot de stad. Elk object vertrekt vanuit de analyse van zijn plek en probeert op verschillende manieren dynamisch, verrassend, uitdagend, aantrekkelijk, ecologisch en vooral realistisch uit de hoek te komen.

H30 bevindt zich in de Hanswijkstraat, een historische centrumstraat van Mechelen waar wonen, erfgoed en culturele functies samenkomen. Ondanks deze centrale ligging bleef de voormalige schoolsite verborgen binnen het bouwblok en ontbrak elke visuele of ruimtelijke relatie met het publieke domein van de Hanswijkstraat.

Het project is ontstaan uit een architectuurwedstrijd met een budget van 1,6 miljoen euro. Tijdens de verdere uitwerking van het ontwerp werd de focus van het gebouw gewijzigd naar een participatief proces, daar het budget werd terug geschroefd tot 950.000 euro. De participatie van dit proces leidde tot het aan de slag gaan van artistieke jongeren. Zij eigenden zich de ontwikkelde ruimtes toe.

Tijdens het uitvoeringsproces besliste het stadsbestuur om het project uit te breiden met een aanpalend pand (Hanswijkstraat 32). Hierdoor ontstonden er wijzigingen aan het uitvoeringsdossier om de beide gebouwen aan elkaar te connecteren. Dit werd gerealiseerd met een minieme meerkost.

De scholencampus KA Hiel bevindt zich in Schaarbeek, net boven Brussel, en manifesteert zich als een groene long binnen de stedelijke context. De campus wordt gekenmerkt door vrij grote hoogteverschillen in het terrein alsook door de verscheidenheid van gebouwen en paviljoenen. De bebouwing aan de randen van het bouwblok varieert van rijwoningen tot hoge vrijstaande flatgebouwen.

Voor scholencampus KA Hiel in Schaarbeek werd er aan dmvA gevraagd om een sporthal te ontwerpen voor de school zelf en de lokale gemeenschap. De sporthal moest zowel ontsloten worden vanuit de bestaande scholencampus als vanaf de straat. Met een beperkt budget werd er een duurzaam en onderhoudsarm sportgebouw gevraagd.

United colours of nOna

Wegens ruimtegebrek ging het kunstencentrum nOna over tot het inpalmen van een aangrenzende voormalige drukkerij. Het gaat om een cluster van afzonderlijke bedrijfspanden met complexe staal- en betonstructuren, gelegen in een binnengebied van een bouwblok in hartje Mechelen.

Een smal steegje verbindt de site met  het kunstencentrum en de straat.  Het gebouw wordt omgevormd tot tijdelijke oefenzalen.  De ondertitel van het project ‘united colours of nOna’ verwijst niet alleen naar de tijdelijkheid van het project, maar ook naar de progressieve doelstelling van het kunstencentrum tot bevordering van culturele interactie.

Elk van de oorspronkelijke 4 ruimtes wordt afzonderlijk in de verf gezet.  Elke ruimte krijgt zijn eigen kleur, zijn eigen sfeer, zijn eigen identiteit.

Alle onvolmaaktheden en details worden geabstraheerd, verzwicht door kleur.  De oefenruimtes zijn louter functionele ruimtes die voldoen aan de essentiële eisen van techniek en akoestiek.  Ze worden ingeplant als zwarte gaten, negatieve ruimtes.  De positieve – architecturale – ruimte die zo ontstaat is een veelkleurig labyrint: een vormloze ruimte voor informeel gebruik: meditatie, ontspanning, overleg, expo, feest…

De Hoge Rielen is een verblijfsdomein waar multifunctionele activiteiten en innoverende natuur-educatieve initiatieven voor de jeugd worden georganiseerd. Om het project te kunnen kaderen, moeten we terugkeren naar de jaren ‘60 toen het domein is ontstaan als militair landschap tijdens de Koude Oorlog. Het Britse leger creëerde opslagloodsen en kampen doorheen Europa om snel te kunnen reageren bij militaire onrust. Wanneer de loodsen uiteindelijk effectief in Kasterlee opgebouwd waren, was het militaire concept met lokale uitvalbasissen echter achterhaald. Hierdoor heeft het domein slechts acht jaar lang een militair doeleind gehad. Sinds 1976 wordt het gebied als jeugdaccommodatie gebruikt. In die tijd werd er geen waarde toegekend aan het militaire historisch erfgoed en dat zie je aan de manier waarop er met de loodsen werd omgegaan. Verschillende loodsen werden ingrijpend verbouwd om te dienen als verblijfsgebouw.

In 2004 werd een masterplan opgesteld door Studio Secchi & Viganó dat het domein opdeelt in een natuurlijke, militaire en pedagogische laag waarbij er wél waarde wordt gehecht aan de opslagruimtes als militair erfgoed.

Het natuurlijke landschap heeft een ecologische en esthetische waarde en bestaat uit naaldbossen en patches met een hogere biodiversiteit, waaronder heide.

Het militaire landschap wordt gekenmerkt door loodsen, ophogingen en waterbassins die volgens de regels van “de juiste afstand” over het terrein verspreid zijn tussen een netwerk van wegen.

De educatieve/recreatieve laag, die tot uiting komt als jeugdcentrum, gebruikt de eerste twee lagen als onderlegger en omvat een intern en een extern gedeelte. Het interne gedeelte bestaat uit nabijheidsgebieden die ten dienste staan van groepsactiviteiten. Een nabijheidsgebied heeft telkens een paviljoen of kampeerterrein als centrum gecombineerd met een open ruimte voor spel en kampvuur.

Het externe gedeelte van de educatieve laag bestaat uit de middenweg en collectieve voorzieningen zoals het onthaal en de hostel Wadi. De middenweg is de kapstok van het domein en doet dienst als verbinding voor het zachte verkeer tussen de omliggende dorpen.

De uitzuivering en het behoud van die historische leesbaarheid was een belangrijk uitgangspunt bij het ontwerp van de reconversie. In functie van het gevraagde programma zijn er extensies toegevoegd die uitgevoerd zijn in een gelijmd stapelverband en zo een nieuwe tijdslaag creëren. In lijn met de toegevoegde schouw die op de middenweg staat, zijn de extensies sculpturaal opgevat waarbij de loods niet meer als een gesloten doos wordt gezien, maar er contact wordt gezocht met de omgeving en de middenweg. Deze interactie wordt versterkt door het creëren van openingen in de zuidgevel en de schouw.

Kunstencentrum nOna is een plek waar kunst en verhalen samenkomen. Het centrum geeft ruimte aan kunstenaars die iets willen vertellen, die met hun werk onze verbeelding prikkelen en ons anders naar de wereld laten kijken. In nOna vind je muziek, theater, dans en beeldende kunst die raakt, verrast en aan het denken zet.

Eind jaren ’90 botste die artistieke groei op haar grenzen. De charmante Art-Deco theaterzaal in de Begijnenstraat, waar het allemaal begon, bleek te weinig flexibel voor repetities en nieuwe artistieke vormen. Artiesten hadden nood aan ruimte om te oefenen, te experimenteren en te groeien. In samenwerking met Stad Mechelen besloot nOna daarom de oude, leegstaande drukkerij naast de zaal aan te kopen en om te vormen tot een tijdelijke werkplek. Zo ontstond in 1999 nOva: drie oefenzalen voor artiesten in nood, waar de verbeelding opnieuw alle vrijheid kreeg.

Wat begon als een praktische oplossing groeide uit tot een duurzaam verhaal. In 2016 startte de effectieve renovatie en uitbreiding van nOna, waarmee het kunstencentrum opnieuw ademruimte kreeg. Dit project paste naadloos binnen het stedenbouwkundig beleid van Mechelen om de Begijnenstraat te versterken als cultuur-as tussen de Grote Markt en de Lamot-site.

Aan de straatzijde werd een nieuwe invulbouw gerealiseerd die een gezicht geeft aan nOna en een poort is naar het achterliggende binnengebied. Het gebouw verbindt de nieuwe site met de oude speelzaal en is opvallend gepositioneerd boven een bestaande steeg, waardoor de historische doorgang behouden blijft en onderdeel wordt van het nieuwe ontwerp. Door de glazen gevelarchitectuur gaat het kunstencentrum de interactie aan met de stad. LED lichtkranten geven de programmatie op de gevel weer, animeren het straatbeeld en nodigen zo voorbijgangers uit.

Gedurende het 20-jarige bouwproces werd er op alle niveaus participatie aangegaan. dmvA fungeerde hierbij als katalysator, wat leidde tot duurzame samenwerkingen en een groter sociaal draagvlak. Door duurzame samenwerkingen aan te gaan met de buren, de stad, aannemers, het uitvoerende personeel, vzws en ambachtscholen. De samenwerking met technische scholen te Mechelen zorgede voor een leerproject rond kaleien. Met vzw Onbetaalbaar werd een project gerealiseerd dat nOna een eigenheid geeft en zich ankert op zijn plek. Verschillende sessies met de buren resulteerden in een aangenaam werfgebeuren en vrijwilligershulp. Vzw Onbetaalbaar realiseerde samen met de architect een tijdopname van aanbesteding tot uitvoering. Hierbij werden alle partners in het licht gezet aan de hand van QR-codes die herinneringen aan het proces vertellen. Tevens maakte fotografe Kaat Pype tijdens de werken beelden die ook werden tentoongesteld. Tussen Onbetaalbaar en dmvA werd ook een sociaal tewerkstellingsproject opgestart dat resulteerde in unieke deurtrekkers.

Op vlak van duurzaamheid werd bij nOna op verschillende niveaus ingezet. Het kunstencentrum is het eerste gebouw in de Benelux dat werd opgetrokken in ‘groen’ (of circulair) beton, en oude printplaten van de vroegere drukkerij werden hergebruikt als afwerking van de sanitaire wanden. Ook de stedelijke morfologie werd hergebruikt: het ontwerp sluit aan bij het bestaande netwerk van stegen en binnenruimtes. Het project draagt bij aan stedelijke duurzaamheid, door in te zetten op verdichting binnen een bestaand stadsblok, en aan sociale duurzaamheid, door een toegankelijke plek te creëren waar kunstenaars en publiek samenkomen. Daarnaast werd er rekening gehouden met economische duurzaamheid, door een flexibele structuur te ontwerpen die de tand des tijds kan doorstaan, en met materiaalduurzaamheid, bijvoorbeeld door deurknoppen te vervaardigen uit gerecycled aluminium. Zo combineert nOna circulair bouwen met een toekomstgerichte visie op stedelijke en sociale context.

Elzenhof is gelegen in Elsene, een Brusselse gemeente net ten zuiden van het stadscentrum. Het gemeenschapscentrum maakt deel uit van de Vlaamse Gemeenschapscommissie en fungeert als draaischijf voor de Vlaamse gemeenschap in Brussel. Het is een ontmoetingsplaats waar je terechtkan voor workshops, een cafetaria, bijeenkomsten, kleine theatergezelschappen, muziek en meer. Ook Kind & Gezin heeft er een afdeling.

De donkere kelder is omgevormd tot een lichtrijke multifunctionele plek die bijvoorbeeld als crèche kan dienen maar evengoed als podium & de trap als tribune. De interventies zijn subtiel maar hebben een grote impact op de werking van het gemeenschapscentrum.