Slommerhof is een woonerf in een nieuw woonuitbreidingsgebied van Hoogstraten, een kleine provinciestad in de Noorderkempen, vlak bij de Nederlandse grens. Hoogstraten staat bekend om zijn landelijke karakter en uitgestrekte landbouwgebieden. Kenmerkend voor de bouwkavel was de centrale ligging als een eiland te midden van een verkaveling, omboord door een rijweg.

Het oorspronkelijke verkavelingsplan voorzag een bebouwing van 5 noord- en 5 zuid gerichte woningen, rug aan rug. De ongelijkwaardigheid van de woningen, het probleem van lichttoetreding en onvoldoende buitenruimte werden binnen dit plan als zeer negatief ervaren.

Vanuit deze vaststellingen werd de vraag gesteld om een ontwerp te maken dat tien  gelijkwaardige woningen mogelijk maakt. Daartoe werd het verkavelingsplan in vraag gesteld en de bouwvoorschriften werden op vraag van dmvA gewijzigd.

Het Vlaamse dorp Elewijt is één van de 6 leefkernen van de gemeente Zemst en is gelegen tussen Mechelen en Brussel. Typerend voor de regio zijn de natuurgebieden, de verschillende kasteeldomeinen en diverse historische gebouwen.

Door zijn ligging in de schaduw van de kerk  is Villa Edelweiss in de loop der tijd uitgegroeid tot één van de meest beeldbepalende gebouwen van het dorp. Het domein Villa Edelweiss  bestaat uit een bakstenen herenwoning met art-deco elementen, een orangerie, een mooie tuin en gedeeltelijke ommuring van de tuin.

De opdracht omvatte niet alleen de restauratie van Villa Edelweiss, maar ook het ontwerpen van nieuwe woonentiteiten op het omliggende terrein, bestaande uit één woning en zes appartementen, met respect voor de historische context en de bestaande omgeving.

Deze volumes begrenzen en verbinden tegelijkertijd de diverse straten en buitenruimten. De materialisering van de sokkel en de gevels door middel van een zandkleurige baksteen versterkt het sculpturaal karakter van het project.

De Vaart Mechelen-Leuven is een ca. 30 km lang kanaal, aangelegd tussen 1750 en 1763 onder keizerin Maria Theresia om Leuven via de Dijle met de Rupel te verbinden. Het verving de onbevaarbare Dijle. Het kanaal speelde een cruciale rol in de industriële ontwikkeling, met name voor de brouwerijen en mouterijen in Mechelen en rond de Leuvense Vaartkom. Tegenwoordig is het kanaal een belangrijke recreatieve as voor wandelaars, fietsers (fietssnelweg F8) en pleziervaart. De industriële site is gelegen langsheen de Vaart en werd sinds 1960 gebruikt als schoolgebouw voor BUSO.

Stegen en binnenstraten als stedelijke ruimte

De site bestaat uit een fabrieksgebouw gelegen te midden in een bouwblok enderzijds en een smalle rijwoning langsheen de Auwegemvaart anderzijds. Diverse stegen doorkruisen het bouwblok. De aanwezige zuidgerichte buitenruimte is beperkt en zeer gefragmenteerd. Het stedenbouwkundig concept heeft als doel om het bestaande fabrieksgebouw terug lucht en ruimte te geven en om het bestaande bouwvolume in ere te herstellen. In een eerste fase worden recentelijk aangebouwde bouwvolumes afgebroken. In een tweede fase kan de tuin van de woning Auwegemvaart 19 worden onteigend zodat 1 grote semi-publieke buitenruimte ontstaat.

Nieuw poortgebouw 

De rijwoning langsheen de Auwgemvaart wordt vervangen door nieuwbouwwoning gelegen boven de brandweerdoorgang die tevens functioneert als hoofdtoegang tot de site.

De site is gelegen aan een belangrijke invalsweg van Mechelen, in een wijk die van de stad is afgesneden door de spoorlijn Antwerpen-Brussel. Door zijn ligging aan een verbreding in de Leuvensesteenweg is dit project een katalysator voor de ontwikkeling van de wijk.

De gemeenteraad liet eind 1995 een structuurplan opmaken, waarbij gebieden zijn aangeduid die in aanmerking kwamen voor een bijzondere subsidie. In dit kader en in de sfeer van de aangekondigde uitbreiding van het stadhuis, heeft dmvA in opdracht van de volkshuisvestingsmaatschappij ‘Duffelse volkswoningen’ een analyse uitgevoerd van deze poort naar de stad. Het uitgangspunt van het masterplan bestond erin naar het spoor toe te bouwen en bepaalde plekken –met name hoekpercelen– te saneren als toonbeeld voor de rest van de buurt. Binnen deze context vormden beeldvorming, oriëntatie en een doorbreking van het klassieke woonpatroon de sleutelbegrippen.

Hoewel voor het kleurgebruik is teruggegrepen naar het donkere metselwerk van de omliggende 19de eeuwe architectuur (wel met licht geglazuurde afwerking en dunbedmortel), zit de verticaliteit van de smalle omliggende kavels niet in het project vervat. Dit vloeit voort vanuit het principe om elk van de zeven sociale woningen in het pand door middel van één raamopening afleesbaar te maken en om de appartementen kwalitatieve zichtlijnen te verschaffen. De materialiteit van de zwarte kozijnen is verdergezet in de trapsculptuur die zich omwille van plaatsgebrek aan de achtergevel bevindt.

Mechelen is een stad in volle transformatie. Het stedelijk weefsel strekt zich de laatste jaren steeds verder uit voorbij de ring. Deze ontwikkeling vertaalt zich in nieuwe wijken en projecten die de overgang vormen tussen de historische stadskern en het omliggende landschap. De wijk Auweghem is een treffend voorbeeld van deze evolutie. Gelegen net buiten het centrum, langs de Battelsesteenweg en pal aan de vaart, vormt de wijk een bijzondere schakel in deze groeiende stadsrand.

Woonerf aan de rand van het dorp

Ranst is een landelijke gemeente gelegen ten oosten van Antwerpen en op korte afstand van Lier. De gemeente wordt gekenmerkt door een uitgesproken dorps karakter met een groene omgeving, rustige woonstraten en een sterk gemeenschapsleven. Ondanks de nabijheid van de stad Antwerpen behoudt Ranst zo zijn landelijke identiteit, met open ruimte en kleinschalige bebouwing als bepalende elementen van het straatbeeld.

Het terrein aan de Ranstsesteenweg was voordien een braakliggend stuk grond, gelegen op een scharnierpunt tussen verschillende types bebouwing: de lintbebouwing richting Lier, de meer aaneengesloten bebouwing richting Ranst, de verkavelingsstructuur ten oosten en de sportterreinen aan de overzijde van de Ranstsesteenweg.

De Ranstsesteenweg zelf fungeert als een belangrijke invalsweg naar Ranst. De site vormde voordien eerder een barrière. Hierdoor was er geen doorwaadbaarheid tussen de steenweg en de omliggende verkaveling. De witte watertoren, zichtbaar in de omgeving, werd als herkenbaar landmark mee in rekening genomen en oefende voornamelijk invloed uit op de materialiteit van het ontwerp.

De wedstrijd werd uitgeschreven met de vraag om een sociaal woonproject te ontwikkelen op deze locatie. De bedoeling was om een gemengd programma te realiseren, bestaande uit zowel sociale huurwoningen als sociale huurappartementen. Belangrijk daarbij was niet enkel het voorzien van kwalitatieve woningen, maar ook het creëren van een woonomgeving die gemeenschapsvorming stimuleert en tegelijk verbonden is met de omliggende wijk.

Het project De Mart bevindt zich in Rijmenam, in een landelijke omgeving. Ten zuiden en westen van de site sluit het aan op de bestaande verkaveling, terwijl het noorden en oosten uitkijken op open velden en groen landschap.

De bestaande situatie omvatte een kleine schoolcampus uit het einde van de 19de eeuw, met een schoolgebouw, een directeurswoning en enkele bijgebouwen. De site had na de stopzetting van de school haar oorspronkelijke functie verloren, waardoor de gebouwen onderbenut bleven en de plek haar sociale betekenis grotendeels had verloren. De vraag rees dan ook om een nieuwe invulling te vinden die zowel de erfgoedwaarde respecteert als een nieuwe dynamiek brengt in het dorp.

De ontwerpwedstrijd vroeg om een toekomstgerichte herbestemming van het voormalige buurtschooltje, met aandacht voor collectief wonen, duurzaamheid en sociale interactie.

Het winnende concept van dmvA transformeert de oude schoolsite tot een co-housingproject met dertien woongelegenheden. Het historische schoolgebouw en de directeurswoning worden gedeeltelijk behouden en verbouwd tot woningen. Aan de schoolvleugel wordt een nieuw L-vormig volume toegevoegd dat extra woningen en een gemeenschappelijke ruimte bevat. De architecturale samenhang wordt versterkt door een consequente dakentektoniek: overal wordt gewerkt met zadeldaken, die verwijzen naar het silhouet van het oorspronkelijke schoolgebouw. Dit zorgt niet enkel voor een harmonieuze beeldtaal, maar ook voor een herkenbaar dorps karakter dat aansluit bij de landelijke context.

De duurzaamheid van het project uit zich op meerdere niveaus. Enerzijds worden energiezuinige woningen gecombineerd met zonnepanelen die instaan voor de elektriciteitsproductie van zowel de private als gemeenschappelijke delen, inclusief laadpunten voor elektrische wagens en fietsen. Anderzijds wordt ingezet op ecologische waterhuishouding en biodiversiteit. Daarnaast draagt de herbestemming van het bestaande erfgoed bij aan circulair bouwen en behoud van het collectieve geheugen van de plek.

Zo ontstaat een eigentijdse woonomgeving die een evenwicht zoekt tussen het individuele en het gemeenschappelijke, tussen verleden en toekomst, en tussen het dorpse en het landelijke karakter van Rijmenam.

In Mechelen, binnen het stadscentrum, ontwierp dmvA een nieuwbouw met zes appartementen. Het project is een antwoord op de stedenbouwkundige context van de Sint-Katelijnestraat die gekarakteriseerd wordt door huizen uit de 19de eeuw, smalle kavels en de kleinschalige structuur van de stad. ‘In de stad’ is een duurzaam, tijdloos en kleinschalig inbreidingsproject dat zich subtiel nestelt in het historische stadsweefsel met de geschiedenis als leidraad voor het concept.

De vliet die de achterkant van het grillige perceel begrenst heeft de footprint van het project bepaald. Het nieuwe volume neemt namelijk de vorm aan van de diepe bebouwing die ooit langs de vliet lag en zo is het historische weefsel hersteld.

Het gebouw is een ingetogen interpretatie van de twee historische huizen met trapgevels aan de overkant van de straat en is ingedeeld in zes verschillende woonunits wat de individualiteit van het wonen mogelijk maakt.

Wat dit een duurzaam project maakt is dat de nieuwbouw zo compact mogelijk werd ontworpen en er werd ingezet op tijdloze architectuur waarbij het welzijn van de bewoners voorop werd gezet. De 6 BEN-appartementen zijn zo ontworpen dat het aangenaam wonen is in het midden van de stad door middel van het behoud van privacy, kwalitatieve buitenruimtes, dubbelhoge (buiten)ruimtes en weidse uitzichten.

Verder nog, het gebruik van een wit dak. In tegenstelling tot klassieke zwarte daken, reflecteert het witte dak het zonlicht in plaats van het te absorberen. Dit beperkt de opwarming van het gebouw, wat zeker in een stedelijke context zoals Mechelen  waar het urban heat island effect steeds voelbaarder wordt bijdraagt aan het thermisch comfort van de bewoners en de energie-efficiëntie van het gebouw.